Softwear OCR và LLM: khi máy không chỉ đọc tài liệu mà còn “hiểu và nói lại” cho bạn

[nguyenminhhoang]

Trước đây mình nghĩ OCR chỉ đơn giản là công nghệ đọc chữ từ ảnh. Scan xong là có chữ để lưu trữ hoặc copy lại. Nhưng khi tìm hiểu thêm về OCR kết hợp với LLM, mình mới thấy câu chuyện không còn dừng ở việc “đọc được chữ” nữa, mà là hiểu nội dung và diễn giải lại nội dung đó cho con người.

Về cơ bản, công nghệ OCR làm một việc rất rõ ràng: nhận diện chữ và số từ hình ảnh. Ảnh chụp giấy tờ, tài liệu scan, hóa đơn hay sách đều có thể được OCR chuyển thành văn bản số. Nếu không có OCR, máy chỉ thấy ảnh; có OCR rồi thì máy mới có chữ để xử lý.

Nhưng chữ sau khi OCR vẫn chỉ là dữ liệu thô. Một file dài vài chục trang, dù đã thành text, thì con người vẫn phải đọc, lọc thông tin và tổng hợp thủ công. Đây là lúc LLM – mô hình ngôn ngữ lớn bắt đầu phát huy tác dụng.

LLM là gì? Đây là loại mô hình AI được huấn luyện trên lượng dữ liệu văn bản rất lớn, nên nó hiểu cách con người dùng ngôn ngữ, hiểu ngữ cảnh và mạch nội dung. Khi LLM xử lý phần văn bản do OCR tạo ra, nó có thể làm những việc mà trước đây rất khó tự động hóa.

Ví dụ như một tài liệu scan dài. OCR chuyển toàn bộ sang chữ. LLM có thể đọc phần chữ đó và tóm tắt lại nội dung chính, giải thích theo cách dễ hiểu hơn, hoặc trả lời câu hỏi dựa trên tài liệu đó. Thay vì phải tự đọc hết, người dùng chỉ cần hỏi: “Tài liệu này nói về gì?” hoặc “Điểm quan trọng nhất là gì?”

Một ví dụ khác là hồ sơ, hợp đồng hoặc báo cáo. OCR giúp số hóa, còn LLM giúp hiểu nội dung theo ngữ cảnh. LLM không chỉ tìm từ khóa, mà còn hiểu ý nghĩa của đoạn văn, mối liên hệ giữa các phần. Điều này giúp việc tra cứu, rà soát và tổng hợp thông tin nhanh hơn rất nhiều.

Mình thấy điểm khác biệt lớn nhất của OCR + LLM so với OCR truyền thống là khả năng tương tác. Trước đây, bạn đọc tài liệu. Giờ đây, bạn có thể “hỏi” tài liệu. LLM đóng vai trò như một người đã đọc hết tài liệu và trả lời lại bằng ngôn ngữ tự nhiên.

Nếu ví von cho dễ hiểu thì OCR giống như người gõ lại văn bản từ giấy, còn LLM giống như người đã đọc xong và có thể tóm tắt, giải thích hoặc trả lời câu hỏi cho bạn. Khi hai công nghệ này kết hợp, tài liệu không còn là thứ nằm yên trong file, mà trở thành nguồn thông tin có thể khai thác ngay.

Theo mình, OCR + LLM là một bước tiến rất rõ trong việc xử lý tài liệu. Nó không làm mất đi vai trò của con người, mà giúp con người đỡ tốn thời gian vào những việc đọc – lọc – tổng hợp lặp đi lặp lại, để tập trung hơn vào quyết định và phân tích.