Softwear NLP và LLM: vì sao AI ngày nay hiểu ngôn ngữ tốt hơn trước rất nhiều?

[nguyenminhhoang]

Trước đây mình từng dùng mấy chatbot đời cũ và thấy chúng trả lời khá máy móc. Hỏi hơi lệch một chút là trả lời sai hoặc không hiểu. Gần đây thì khác hẳn, AI có thể hiểu câu hỏi dài, nói chuyện có ngữ cảnh, thậm chí bắt được ý mình đang muốn hỏi gì. Khi tìm hiểu thì mình thấy sự thay đổi này đến từ hai thứ: NLP và LLM.

Trước hết nói về NLP cho dễ hình dung. NLP là viết tắt của Natural Language Processing, tức là xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Đây là nền tảng giúp máy tính hiểu được ngôn ngữ con người: hiểu câu hỏi, hiểu ý nghĩa của từ, hiểu ngữ cảnh trong một đoạn văn. NLP tồn tại từ khá lâu rồi, và được dùng cho các việc như phân tích văn bản, dịch ngôn ngữ, phân loại nội dung hay nhận diện cảm xúc.

Tuy nhiên, NLP truyền thống có một hạn chế lớn là khả năng hiểu ngữ cảnh còn nông. Máy có thể hiểu từng câu riêng lẻ, nhưng khi hội thoại kéo dài hoặc câu hỏi phức tạp thì rất dễ bị “lạc đề”.

Đây là lúc LLM (mô hình ngôn ngữ lớn) xuất hiện và thay đổi cuộc chơi. LLM là những mô hình được huấn luyện trên lượng dữ liệu văn bản cực kỳ lớn, từ sách, báo, tài liệu cho tới hội thoại đời thường. Nhờ vậy, LLM không chỉ hiểu từng câu, mà còn hiểu mối liên hệ giữa các câu, giữa các ý trong một đoạn dài.

Có thể nói NLP là “kỹ năng hiểu ngôn ngữ”, còn LLM là “bộ não đã được luyện tập rất nhiều”. Khi hai thứ này kết hợp, AI bắt đầu hiểu ngôn ngữ theo cách gần với con người hơn: hiểu được ngữ cảnh, nhớ được mạch câu chuyện, và phản hồi phù hợp với tình huống.

Một điểm mình thấy rõ nhất là khả năng giữ ngữ cảnh. Bạn hỏi câu đầu, rồi hỏi tiếp câu sau liên quan đến câu trước, AI vẫn hiểu bạn đang nói về cùng một vấn đề. Điều này trước đây rất khó làm nếu chỉ dùng NLP đơn thuần.

Cũng cần nói rõ là LLM không “hiểu” theo kiểu suy nghĩ như con người. Thực chất nó dự đoán từ tiếp theo dựa trên xác suất, nhưng vì dữ liệu huấn luyện đủ lớn và cấu trúc mô hình đủ mạnh, nên kết quả tạo ra thường rất hợp lý. NLP giúp LLM hiểu cấu trúc ngôn ngữ, còn LLM giúp NLP vượt qua giới hạn cũ.

Theo mình, nếu ví von thì NLP giống như việc học ngữ pháp và từ vựng, còn LLM giống như việc đọc và tiếp xúc với rất nhiều sách, rất nhiều cuộc trò chuyện trong đời. Khi kết hợp cả hai, AI mới có thể nói chuyện trôi chảy và linh hoạt như hiện nay.

Chính sự kết hợp giữa NLP và LLM là lý do vì sao AI ngày nay có thể hỗ trợ viết nội dung, trả lời câu hỏi, tóm tắt tài liệu hay trò chuyện tự nhiên hơn rất nhiều so với trước đây. Không phải AI trở nên “có ý thức”, mà là nó đã được học cách dùng ngôn ngữ ở quy mô lớn hơn rất nhiều.